Gospodarka obiegu zamkniętego coraz bliżej centrum polityki przemysłowej UE
Opublikowany przez Ellen MacArthur Foundation white paper dotyczący projektowanego EU Circular Economy Act pokazuje wyraźnie, że gospodarka obiegu zamkniętego przestaje być dziś postrzegana wyłącznie jako element polityki środowiskowej. Coraz mocniej staje się częścią europejskiej strategii przemysłowej, konkurencyjności gospodarki oraz bezpieczeństwa surowcowego.
Dokument wpisuje się w szerszy kierunek zmian regulacyjnych w Unii Europejskiej, obok takich inicjatyw jak Critical Raw Materials Act (CRMA), Industrial Accelerator Act czy nowych regulacji dotyczących produktów i surowców strategicznych. Wspólnym mianownikiem tych działań jest budowa bardziej odpornej gospodarki europejskiej, mniej zależnej od importu surowców i bardziej opartej na odzysku, recyklingu oraz utrzymywaniu materiałów w obiegu.
Fragmentacja regulacyjna jako jedna z głównych barier
Autorzy white paperu wskazują, że jednym z największych problemów hamujących rozwój GOZ w Europie pozostaje fragmentacja regulacyjna pomiędzy państwami członkowskimi. Te same materiały lub procesy mogą być różnie interpretowane w różnych krajach UE, co utrudnia rozwój wspólnego rynku surowców wtórnych i zwiększa koszty działalności przedsiębiorstw.
Raport zwraca uwagę m.in. na:
- brak jednolitych definicji odpadu, końca statusu odpadu czy ponownego użycia,
- niespójne systemy rozszerzonej odpowiedzialności producenta (EPR),
- zróżnicowane wymagania administracyjne i sprawozdawcze,
- bariery w transgranicznym przemieszczaniu materiałów i odpadów przeznaczonych do recyklingu.
W praktyce oznacza to, że rozwój gospodarki obiegu zamkniętego nadal często odbywa się w warunkach niepewności regulacyjnej i wysokich kosztów administracyjnych.
GOZ jako element odporności gospodarczej Europy
White paper podkreśla również, że linearne modele gospodarcze stają się coraz mniej odporne na kryzysy surowcowe, geopolityczne i kosztowe. Według autorów utrzymywanie produktów i materiałów w obiegu ma być jednym z fundamentów przyszłej odporności gospodarczej UE.
Proponowany Circular Economy Act ma nie być jedynie kolejną regulacją środowiskową, ale „spoiwem” łączącym politykę przemysłową, odpadową, produktową, inwestycyjną i handlową w jeden bardziej przewidywalny system.
Istotnym elementem proponowanych zmian mają być także:
- rozwój wspólnych systemów danych i cyfrowych paszportów produktów (DPP),
- wykorzystanie zamówień publicznych do wspierania produktów z recyklingu,
- rozwój regionalnych hubów cyrkularnych,
- lepsze warunki finansowania inwestycji związanych z recyklingiem i odzyskiem surowców.
Co to oznacza dla rynku przetwarzania odpadów w Polsce?
Z perspektywy rynku przetwarzania odpadów w Polsce wiele problemów wskazanych w dokumencie ma charakter bardzo praktyczny i operacyjny. Dotyczą one m.in. przewlekłości procedur administracyjnych, rozbieżności interpretacyjnych, wysokich obciążeń administracyjnych czy ograniczeń w rozwoju rynku surowców wtórnych.
Są to również kwestie, które pojawiają się w uwagach ZPGOZiR do projektowanych zmian regulacyjnych w Polsce, w tym do projektu UC99.
Jeżeli gospodarka obiegu zamkniętego ma rzeczywiście stać się elementem polityki przemysłowej i bezpieczeństwa surowcowego, konieczne jest budowanie stabilnego i przewidywalnego otoczenia regulacyjnego dla podmiotów odpowiedzialnych za rzeczywiste przetwarzanie odpadów i odzysk surowców.
Potrzebne są rozwiązania możliwe do wdrożenia
Z punktu widzenia sektora kluczowe znaczenie będzie miało nie tylko wyznaczanie ambitnych celów środowiskowych, ale przede wszystkim tworzenie rozwiązań możliwych do wdrożenia operacyjnie i inwestycyjnie.
GOZ nie będzie funkcjonował wyłącznie na poziomie strategii, definicji i wskaźników. Fundamentem systemu pozostają rzeczywiste instalacje przetwarzania, efektywny odzysk surowców oraz przewidywalne warunki prowadzenia działalności.
Link do publikacji Ellen MacArthur Foundation: https://www.ellenmacarthurfoundation.org/eu-circular-economy-act
https://www.ellenmacarthurfoundation.org/eu-circular-economy-act